Dünya sanat hareketinde kubo-futurizmden sonra gelinen aşamada nesnellik karşıtı sanat ortaya çıkmıştır. Ortaya çıkan bu yeni olguyu resim sanatındaki bir başka eğilimden ziyade sanatın ve yaşamın tüm yönlerini sarıp sarmalayan yeni bir dünya görüşü olarak algılamak gerekliydi. Bu hareket, çağdaş maddeci (materyalist) anlayışa karşı tinsel (spiritual) bir protesto mahiyetindeydi. Ressamlar bu durumu diğer sanatçılardan daha önce farkettiler. “Ezeli eleştirmenlerin” tüm “ağıtlarına” rağmen şunu da ifade etmeden geçmemek lazım: resim sanatı dünya tarihinde şimdiye kadar olmadığı kadar büyük bir yere ulaştı.

Nesnellik karşıtı sanatın ilk sloganları ilk kez 1913 yılında ortaya atıldı. Ta en başından beri nesnellik karşıtı sanat analiz yolunu takip etmiş ancak genç bir hareket olarak henüz kendi sentezini ortaya koyamamıştı. İçinde yaşadığımız dehşetli altüst oluşlar çağında, eski geleneklerini yitirmiş olan sanatın yeni bir senteze ulaşma uğruna akademizme batmaya hazır olduğu bu dönemde nesnellik karşıtı sanatın kendi sentezini ortaya koyamamış olması aslında onu değerli kılan bir özelliğiydi. Ama yeni yol, sentez tarafından değil analiz ve yenilikçilik tarafından açılacaktı.

Resimde nesnellik karşıtı sanatın gelişimini incelediğimizde iki özelliğe sahip olduğunu görürüz: Birincisi tinsellik – Özgür yaratıdan, yaratıcılığın ve yenilikçiliğin ilan edilmesinden yana, buna karşılık nesneye ve “figürcülüğe” karşı olan -, ikincisi ise resme olan profesyonel taleplerin derinleştirilmesidir. Nesnellik karşıtı resim, edebi ana temasını kaybetmiş ve resimlerin kalitesini yükseltmek zorunda kalmıştır. Bunun kefaretini ise öncelleri yapıtlarındaki ana resim teması ile zaten ödemişlerdi. Ressam faktür, zanaatkarlık ve tekniğe ilişkin bilimsel denebilecek yüksek profesyonel taleplerle karşı karşıya kalmaya başladı ve bu nedenle de nesnellik karşıtı sanat ürünü resim, ressam kültürünün uysallaştırılmış zeminine yerleştirilmiştir.

Nesnellik karşıtı sanattan yana olan ressamlar bir kast oluşturmuşlardır ve bu kast yüzeysel sanat meraklılarının ve resimden anlamayanların sözde resim prensiplerini tasfiye etmeye çalışmaktadır.

Yeni keşiflerin açtığı devrimci yolda, kübizm ve futurizmin yarattığı değişim adımlarıyla ilerleyen nesnellik karşıtlarının ilerlemelerine, yeni gelişmeler konusunda algılamaları yavaş işleyen sıradan “kültürlü” izleyicinin ayak uydurması kolay olmayacaktır. Lakin, “süreklilik” aksiyomunu kabul edersek nesnellik karşıtı sanatın, yaratıcı resmin önceki aşamalarının mantıklı ve haklı bir sonucu olduğunu görürüz. Oysa, bir resmin konusu tarafından dejenere edilmemiş, sanatın bütün dönemlerinde figürcülüğü talep edecek kadar “kültürlü” olmayan izleyici ise sadece duygu ve sezgileriyle bu yaratıcı sanatı yeni, etkileyici bir güzellik, resmin konu ve görüneni tasvir belasından kurtuluşunun yarattığı güzellik olarak algılayacaktır.

Nesnellik karşıtı sanatta “aşina” olunan veya “kavranabilir” olan hiçbirşey bulamayacaksınız, ama bu duruma kızmayın, sevmeyin, “sanatla yaşamanın” ne anlama geldiğini anlamaya çalışmayın, bunu incelemeye ya da analiz etmeye de kalkmayın, ondan zevk almaya çalışmayın, kavrayabildiğiniz konular içinde ya da favori temalarınızın tasvirleri içinde de onu aramayın.

Nesnellik karşıtı sanat, bilim ve teknolojiden daha da derin gizemlere kapı açacak olan yeni ve büyük bir çağın, duyulmamış bir yaratıcılığın yalnızca başlangıcıdır.

Burada şunu belirtmeden geçemeyiz: Nesnellik karşıtı sanat henüz kendi doktrinel sisteminin formülünü oluşturmamıştır ve belki de atalarının tersine hiç.bir zaman da oluşturamayacaktır ama binlerce olasılığı bünyesinde toplayıp benzersiz yeni gelişme fırsatları yaratacaktır.

Varvara Stepanova
1918

Bu metin, “ Nesnellik Karşıtı Sanat ve Üstünlükçülük” başlıklı 10. Devlet Sergisinin kataloğunda V. Agrarykh müstear adı altında yer almıştır.