english
Mihri Belli'yi Kaybettik
17 Ağustos Çarsamba 2011 - 18 Ağustos Perşembe 2011

 Karşı Sanat Çalışmaları'nda Ustanın sanatçı yanını paylaştığımız sergi ile ilgili anıları önünde saygıyla eğiliriz

 

“Ve o zaman mutsuzduk. Hey gidi güzel günler”

Mihri Belli, Hapishaneden Çizgiler

29 Eylül – 15 Ekim 2005

 

      Mihri Belli, uzun mahkumiyet  yıllarının sonlarına doğru, cezaevinde yatarken siyasi ve diğer mahpusların resimlerini yapmıştı. Çizimlerin çoğunu poz verenlere armağan ediyordu. 2005 başında dostları, elinde kalan otuz kadar resmin sergisini yapmayı önerdiler. Onun da aklı yattı. Bir sergi yapmaya karar verdi ve resimdeki insanların kısa öykülerini yazdı.

       Belli, ressamlık serüvenini şu sözlerle anlatıyor: “Benim ressamlığım Orhaniye askeri cezaevinde başladı. İlkten yağlıboya ile çalışıyordum. Van Gogh’dan ve Cezanne’dan kopyalar ve portreler boyuyordum. Ressamlık iddiam yoktu. O yüce bir meslektir. Ben haddimi biliyordum.”

      Böyle diyor ama ardından ünlü dolandırıcı Sülün Osman’a dair şu anısını anlatmayı da ihmal etmiyor; “Sülün Osman’ın yağlıboya portresini yapmış, kendisine armağan etmiştim. Sevinmişti. Resmini boynuna asmış hapishaneyi dolaşıyor, tespih satıyordu. Bir sabah erken, boş avluda resim boynunda dolaşıyordu. Ben kendisini siyasi koğuşun penceresinden seyrediyordum. Osman gözetlendiğinden habersiz, ikide bir resmi kendine çevirip öpüyordu.”

      Bir ressam için bundan daha anlamlı övgü olabilir mi? Ne yazık ki bu sergide Sülün Osman’ın resmi yok. Belli Adana merkez cezaevine nakledildikten sonra da ressamlığa devam ediyor: “Orada boncuk ören arkadaşlara yardımcı oldum. Kareli kağıt üzerine desenler çizdim. Daha çok manzara resimleri, dağlar, yelkenlilerin yüzdüğü denizler, uçan kuşlar vb. Sevim Belli’ye boncukla işlenmiş portresini o günlerde gönderdim. “

      “Ve o zaman mutsuzduk. Hey gidi güzel günler”  adlı sergi bu çizimlerin ve öykülerin ekseninde gelişiyor. Çizimlerin ve öykülerin kahramanlarıyla ilgili bazı fotoğraflar, belgeler, yerli ve yabancı televizyon kanallarının Mihri Belli ile yaptıkları görüşmelerin videoları, sergide yer alıyor. Boşaltılan Sinop cezaevinin görüntülendiği bir dizi fotoğraf ve video sergiye eşlik ediyor.

      “Sinop Cezaevi boşaltıldı ama ötekiler tıklım tıklım dolu. Ve oradaki mahpuslar Sinop’un hasretini çekiyorlar. İnfazın insanileştirilmesi için verilen savaşım, soylu bir savaşımdır”diyor Mihri Belli.  

     



 

MihriBelli
Mihri Belli 1915’de Silivri’de doğdu. Babası, Kurtuluş Savaşında Trakya-Paşaeli Müdafayı Hukuk Cemiyeti genel sekreteri Urfalı Mahmut Hayrettin Belli’dir. Annesi Rumeli göçmeni bir ailedendi. Mihri Belli 1936-1940 yıllarında iktisatta yüksek tahsilini tamamlamak için ABD’ye gitti. Bu, Kurtuluş Savaşı ruhunun hala diri tutulduğu Kemalist Türkiye’den emperyalist dünyaya bir açılıştı. Anglo-Sakson egemenliği altındaki o dünyada Türkiye gibi yoksul bir ülke vatandaşı için kader, yeteneklerin ne olursa olsun hor görülen bir ikinci dünya vatandaşı sayılmaktı. Kadere boyun eğenler vardı. Belli kabullenmedi. Yurtseverlikten çıkış yaparak sosyalizme varışı böyle oldu. Mihri Belli ilk olarak siyasi eylemlere Amerika’da katıldı. Missisippi eyaletinin zenci yarıcıları. Üniversite gençliği ve San Francisco limanı işçileri saflarında çalıştı. Türkiye’ye dönüşünde 1940’dan başlayarak Tek Parti döneminde biricik muhalefet partisi olarak illegaltede bulunan TKP’de çalıştı. 1942’de bu partide sorumlu göreve geldi. 1943-1944 ders yılı İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi’nde Profesör Fritz Neumark’ın asistanlığını yaptı. Üniversite sağa kaymış tek parti CHP iktidarına muhalefet eden bir antifaşist gençlik örgütünün kurulmasına ön ayak oldu. Belli arkadaşlarıyla birlikte İlerici Gençlik Birliği (İGB) kurucu ve üyeleri olarak tutuklandı ve iki yıl hapis ve sürgün cezasına mahkum oldu. Belli sürgünden kaçarak 1947-1949 yıllarında Yunanistan içsavaşına katıldı. Tabur komutanlığı yaptı. İki kez yaralandı. 1950’de yurda döndü. Tutuklandı ve aylarca hapis yattı. 1951 TKP davasında da tutuklandı ve yargılandı. Yedi yıl hapis ve sürgün cezasına çarptırıldı. 1957’de cezaevindeyken Sevim Tan ile evlendi. 1959 ve 1961’de iki çocukları oldu. Altmışlı yıllar Türkiye için sola açılış yıllarıydı. Belli ilkten Yeni-Yol dergisini yazdığı bir yazıdan ötürü tutuklandı aylarca hapis yattı. Bu yargılama beraatle sonuçlandı. Yazı yazmaya devam etti. Yön Dergisi’ne takma isimle yazılar yazdı. Altmışlı yılların ikinci yarısında eski tüfekler kendi dergilerini yayınlama olanağına kavuştular. Belli Dev-Genç’in ideolojik organları sayılan “Türk Solu” ve “Aydınlık” dergilerinin yayınlanmasında aktif olarak çalıştı. Bu dönemde de yazılar ve konferanslar yüzünden birkaç kez tutuklandı ve aylarca hapis yattı. Belli 1971 darbesi ile birlikte ilegaliteye geçti. Filistin Kurtuluş Örgütü’ne konuk oldu. 1972 başında yurda döndü. Aynı yıl tekrar yurtdışına çıkmak zorunda kaldı. Almanya’da Yurtsever Dergisi’nin çalışmalarına katıldı. 1973’de Türkiye’ye döndü. Belli 1974 af yasasının çıkması üçerine arkadaşlarıyla birlikte Türkiye Emekçi Partisi’ni kurdu. (TKP) Devlet Güvenlik Mahkemesi yetkesi olmadığı halde partiyi kapamaya varacak girişimlerde bulunmasına karşı çıktığı için Belli bir kez daha cezaevine girdi ve altı ay tututlu kaldı. Yetmişli yılların sonlarında yayınlanan iki parti organı “Emekçi” ve “Bağımsız Türkiye” TEP çizgisini yani bağımsızlık, demokrasi ve sosyalizmi savunuyordu. 1979 Nisan’ında Kontr-Gerilla emrinde bir profesyonel katil Mihri Belli’ye suikast girişiminde bulundu. Belli ağır yaralandı. 1980 Mayıs’ında, darbeden beş ay önce, TEP Anayasa Mahkemesi tarafından kapatıldı. 12 Eylül döneminde yöneticileri yargılandılar. Dava 1987’de beraatle sonuçlandı. Belli 12 Eylül darbesi üzerine bir kez daha illegaliteye geçti. 1981 güzünde yurtdışına çıktı. Makaleler, kitaplar yazdı. Demokratik çözümü demokrasinin birinci şartı saydığı Kürt sorunu üzerinde özellikle durduğu konulardandır. Mihri ve Sevim Belli uzun yıllar İsveç’te yaşadılar. Halen Paris ve Türkiye’de yaşıyorlar. BAZI YAPITLARI: • “Türk-Yunan Nüfus Mübadelesinin Ekonomik Sonuçları” – 1940 (İngilizce) • “Yazılar” – 1969 • “Milli Demokratik Devrim” – 1970 • “Devrimci Hareketimizin Eleştirisi” – 1972 • “TKP’nin Tarihsel Konumu” – 1976 • “Bine Analyse Der Turkischen Linken – 1982 • “Rigas’ın Dediği” – 1983 • “İnsanlar Tanıdım” - 1990 • “Esas Hadise O Kiraz Ağaçları” – 2002